مدیریت 91

نظریه اقتضایی در مدیریت آموزشی

از جمله نظريات نوين ارائه شده در حوزه ی مدیریت "نظرية اقتضايي" است. در دهه ی 1960 ، صاحب نظراني از جمله فيدلر ، تانن بام و اشميت ، و وروم و يتون پژوهش هايي را در حوزة مديريت به انجام رساندند ورويكردي مبني بر اين استدلال ارائه كردند كه مؤثرترين سبك رهبري، مبتني بر " موقعيت " است.

ضرورت مدیریت بر مبنای اقتضا از این واقعیت نشأت می گیرد که عملکرد مدیر در هر زمان، باید با توجه به "موقعیت و مجموعه شرایط فعالیت وی" ارزیابی شود.

بر اساس رویکرد اقتضایی، تلاش می شود تا واکنشهای مدیریتی با مسائل و فرصتهای منحصر به فرد وضعیتهای گوناگون، هماهنگ گردد. استفاده از رویکرد اقتضایی، اهمیت خاصی در مدیریت امروز دارد؛ به طوری که کاربرد این رویکرد به همه وظایف مدیریتی تسری یافته است. "ساختاری که برای یک سازمان مفید است، ممکن است برای یک سازمان دیگر فاقد مطلوبیت باشد" و حتی گفته می شود "آنچه که در یک زمان خوب عمل می کند، ممکن است در آینده (به دلیل تغییر مقتضیات) خوب عمل نکند".

شعور متعارف نیز ضرورت استفاده از "رهیافت اقتضایی" در رفتار مدیریت را تأیید می کند. از آنجا که سازمانها از حیث اندازه، هدفها، نوع فعالیتها و مانند آن، با هم تفاوت دارند، یافتن اصول جهانشمولی که در همه شرایط و وضعیتهای سازمانی گوناگون کارساز باشند، عجیب به نظر می رسد. به همین دلیل میتوان گفت که: "همه چیز بستگی دارد به ..." و این پرسش را مطرح کرد که "به چه چیز بستگی دارد؟". پژوهشگران مدیریت تلاش می کنند در پاسخ به این پرسش، "متغیر ها" یا "چیزها" را شناسایی کنند.

نظرية اقتضايي فيدلر از جمله مهمترين نظريات ارائه شده در رويكرد اقتضايي محسوب مي شود. نظرية مذكوربر تعامل سبك رهبر و ويژگي هاي موقعيت كه به صورت روابط  «رهبر- عضو»، «وظيفه- ساختار»  و«رهبر- قدرت » تعريف مي شوند، مبتني است. از نظر او زماني كه اين سه ويژگي در يك موقعيت با يكديگر تركيب شوند،طبقه بندي هاي زير از موقعيت را پديد مي آورند:

موقعيت بسيار مطلوب: زماني كه همة عناصراصلي در سطح بالايي قرار داشته باشند.

موقعيت نسبتاً مطلوب: شرايطي كه در آن برخي از ويژگي ها ضعيف يا پايين و ساير آ نها خوب يا بالاهستند.

موقعيت نامطلوب: شرايطي كه در آن هر سه عناصر موقعيتي پايين يا ضعيف هستند.

به طور كلي در ديدگاه اقتضايي، روش خاص وقابل تعميم مديريت كه بتوان آن را به همة سازما نهاي آموزشي تعميم داد، وجود ندارد. عناصر اصلي اين سازما نها انسا نها هستند كه تعاملات پيچيده اي را از خود نشان مي دهند. لذا سبك مديريتي پيچيده اي را از خود نشان مي دهند. بنابراین سبك مديريتي يكسان و مشخصي نمي تواند در همة شرايط اثربخشي لازم را در اين نظامها داشته باشد.

منابع:

مبانی سازمان و مدیریت- دکتر علی رضائیان- انتشارات سمت

مجله رشد مدیریت مدرسه مهر92